Tanım
Variance, bir veri kümesindeki değerlerin ortalamadan ne kadar saptığını gösteren istatistiksel yayılım ölçüsüdür. Türkçede varyans olarak kullanılır.
Varyans yüksekse veriler ortalamadan daha geniş şekilde dağılmıştır. Varyans düşükse değerler ortalamaya daha yakın toplanmıştır. Bu kavram veri analitiği, istatistik, deney analizi ve makine öğreniminde temel öneme sahiptir.
Machine learning bağlamında variance, modelin eğitim verisindeki değişimlere ne kadar hassas olduğunu da ifade edebilir. Yüksek variance, overfitting riskiyle ilişkilendirilebilir.
Kökeni
Variance kavramı istatistikten gelir. Sadece ortalamayı bilmek, verinin dağılımını anlamak için yeterli değildir. Aynı ortalamaya sahip iki veri kümesi çok farklı yayılıma sahip olabilir.
Varyans, veri noktalarının ortalama etrafında ne kadar dağıldığını sayısal olarak ifade eder. Standart sapma da varyansın karekökü olarak daha yorumlanabilir bir yayılım ölçüsü sunar.
Makine öğreniminde bias-variance tradeoff kavramı, model karmaşıklığı ve genelleme performansını anlamak için kullanılır.
Nerelerde Kullanılır?
Variance; veri analitiği, A/B testing, forecasting, model evaluation, risk analizi, kullanıcı davranışı analizi, revenue dağılımı ve makine öğrenimi modellerinde kullanılır.
Bir kampanyada ortalama sepet tutarı aynı olsa bile bazı kullanıcılar çok yüksek, bazıları çok düşük harcama yapıyorsa varyans yüksek olabilir.
Growth analitiğinde varyans, kullanıcı segmentleri arasındaki davranış farklarını anlamaya yardımcı olabilir. Ortalama metrikler çoğu zaman bu farkları gizleyebilir.
Örnek Kullanım
Bir landing page testinde dönüşüm oranı ortalama olarak yüksek görünse de segmentler arasında büyük fark varsa varyans analizi yapılmalıdır.
Bir data scientist, “Model yüksek variance gösteriyor; eğitim verisine fazla uyum sağlamış olabilir” diyebilir.
Karıştırılan Kavramlar
- Variance ve Standard Deviation: Variance sapmaların karesel ortalamasıdır. Standard Deviation varyansın kareköküdür ve daha kolay yorumlanabilir.
- Variance ve Bias: Bias sistematik hata eğilimidir. Variance modelin veri değişimlerine hassasiyetini veya verinin yayılımını ifade eder.
- Variance ve Volatility: Volatility zaman içindeki dalgalanmayı ifade eder. Variance daha genel istatistiksel yayılım ölçüsüdür.
- Variance ve Average: Average merkezi eğilimi gösterir. Variance değerlerin bu merkezden ne kadar saptığını gösterir.
İlgili Terimler
- Standard Deviation
- Bias
- Overfitting
- Model Evaluation
- Statistics
- A/B Testing
- Data Analytics
- Forecasting
- Distribution
Büyüme Mimarisi Notu
Variance, büyüme mimarisinde ortalama metriklerin arkasındaki dağılımı görmeyi sağlar. Ortalama dönüşüm iyi görünse bile segmentler arasında büyük farklar olabilir.
Sağlıklı analiz yalnızca ortalamaya bakmaz; varyans, segment farkları ve uç değerleri de değerlendirir. Büyüme kararları dağılımı anlamadan eksik kalır.