Ne Oldu?
Güney Marmara'da elektrik dağıtım hizmeti veren Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. (UEDAŞ), iklim değişikliği ve elektrik tüketimindeki dönüşümün şebeke üzerindeki etkilerini öngörmek amacıyla yapay zekâ destekli analizlerden yararlanıyor. 20 Ağustos 2026 tarihinde kamuoyuna yansıyan çalışmayla şirket, gelecekte kapasite sorunu yaşayabilecek noktaları önceden belirleyerek yatırımlarını buna göre planlamayı hedefliyor.
UEDAŞ; Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova'da yaklaşık 5,5 milyon nüfusa elektrik dağıtım hizmeti sağlıyor. Şirketin faaliyet gösterdiği Güney Marmara Bölgesi'nde nüfus, sanayi faaliyetleri ve elektrifikasyon yatırımlarındaki artış elektrik talebinin de yükselmesine neden oluyor.
Elektrik tüketimindeki değişimin arkasında yalnızca nüfus ve sanayi büyümesi bulunmuyor. Artan sıcaklıklarla birlikte klima kullanımının yükselmesi, elektrikli araçların yaygınlaşması ve ısı pompaları gibi elektrik tabanlı sistemlerin daha fazla kullanılması şebekenin geleneksel tüketim profilini değiştiriyor.
UEDAŞ bu değişimi yönetmek için uzaktan izleme sistemlerinden elde ettiği verileri analiz ediyor. Dağıtım trafolarının yük durumları takip edilirken gelecekte kritik kapasite seviyelerine ulaşabilecek noktaların yapay zekâ ve veri analitiği kullanılarak daha erken belirlenmesi amaçlanıyor.
UEDAŞ Genel Müdürü Cihangir Gençoğlu, iklim değişikliğinin enerji altyapısının planlanmasını doğrudan etkilediğini belirterek farklı iklim senaryolarını veri analitiği ve yapay zekâ destekli modellerle değerlendirdiklerini açıkladı.
Bu analizlerin sonucunda kapasite sorunu yaşama ihtimali bulunan bölgelerde farklı yatırım seçenekleri değerlendiriliyor. Mevcut trafoların kapasitesinin artırılması, elektrik yükünün farklı hatlara dağıtılması veya ihtiyaç duyulan noktalara yeni trafolar kurulması bu seçenekler arasında bulunuyor.
Şirketin açıkladığı yatırım planı da çalışmanın ölçeğini ortaya koyuyor. UEDAŞ, 2025 yılında 117 trafoda iyileştirme gerçekleştirdi. 2026 ve 2027 yıllarında ise toplam 634 trafoda kapasite artışı ve şebeke iyileştirme çalışması yapılması planlanıyor.
UEDAŞ'ın yaklaşımındaki temel amaç, elektrik talebi mevcut altyapının sınırlarına ulaşmadan önce ihtiyaç duyulan yatırımları gerçekleştirmek. Böylece yalnızca mevcut tüketim verilerine göre hareket etmek yerine gelecekte ortaya çıkabilecek talebin tahmin edilmesi hedefleniyor.
Şirketin daha önce yayımladığı sürdürülebilirlik çalışmalarında da iklim değişikliğinin elektrik şebekesi üzerindeki etkilerine dikkat çekilmişti. Özellikle aşırı sıcaklıklar ve beklenmeyen tüketim artışlarının enerji talebinde ani değişiklikler oluşturabildiği belirtilmişti.
Neden Önemli?
Elektrik dağıtım altyapısı uzun vadeli yatırım gerektiren alanlardan biri. Yeni bir trafo kurulması, mevcut şebekenin güçlendirilmesi veya kapasite artırımı gibi çalışmalar kısa sürede gerçekleştirilemediği için gelecekteki elektrik talebinin mümkün olduğunca erken tahmin edilmesi önem taşıyor.
Yapay zekâ bu noktada yalnızca mevcut tüketimi analiz eden bir teknoloji olarak değil, yatırım planlamasını destekleyen bir tahmin sistemi olarak kullanılıyor. Geçmiş tüketim verileri, trafoların mevcut yükleri ve farklı senaryolar birlikte değerlendirilerek hangi bölgelerin gelecekte kapasite sorunuyla karşılaşabileceği öngörülebiliyor.
Elektrikli araçların yaygınlaşması bu dönüşümü daha önemli hale getiriyor. Belirli bölgelerde çok sayıda elektrikli aracın aynı saatlerde şarj edilmesi, geleneksel tüketim modellerinden farklı yük profilleri oluşturabilir. Benzer şekilde sıcak hava dönemlerinde klima kullanımındaki hızlı artış da şebekede kısa süre içerisinde yüksek talep yaratabilir.
Enerji şirketlerinin bu değişikliklere yalnızca sorun ortaya çıktıktan sonra müdahale etmesi yerine talebi önceden tahmin etmesi, yatırımların daha doğru bölgelere yönlendirilmesine yardımcı olabilir. Bu yaklaşım aynı zamanda gereksiz kapasite yatırımlarının önlenmesi açısından da önem taşıyor.
UEDAŞ'ın çalışması, Türkiye'de yapay zekânın kullanım alanlarının müşteri hizmetleri ve üretken yapay zekâ uygulamalarının ötesine geçtiğini de gösteriyor. Yapay zekâ ve veri analitiği artık enerji altyapısı gibi fiziksel sistemlerin planlanmasında da karar destek teknolojisi olarak kullanılabiliyor.
Kimleri Etkiliyor?
- Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova'daki elektrik tüketicileri
- Elektrik dağıtım ve enerji şirketleri
- Sanayi tesisleri ve yüksek enerji tüketen işletmeler
- Elektrikli araç ve şarj altyapısı sektöründeki şirketler
- Enerji altyapısı planlama ve mühendislik ekipleri
- Yapay zekâ ve veri analitiği çözümleri geliştiren şirketler
- Trafo ve elektrik dağıtım ekipmanı üreticileri
Olası Etkileri
Yapay zekâ destekli tahminlerin yeterli doğrulukta çalışması, UEDAŞ'ın kapasite ihtiyacını daha erken tespit etmesine yardımcı olabilir. Böylece trafolar kritik yük seviyelerine ulaşmadan önce kapasite artışı veya yeni altyapı yatırımları gerçekleştirilebilir.
Bu yaklaşım özellikle hızlı nüfus artışı yaşayan veya sanayi yatırımlarının yoğunlaştığı bölgelerde şebeke planlamasını daha verimli hale getirebilir. Elektrik talebinin nerede ve ne hızda büyüyeceğinin daha doğru tahmin edilmesi, yatırım bütçelerinin öncelikli bölgelere yönlendirilmesini sağlayabilir.
Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte benzer tahmin sistemlerinin önemi daha da artabilir. Şarj istasyonlarının yoğunlaştığı bölgelerde oluşabilecek yeni elektrik talebinin önceden modellenmesi, dağıtım şirketlerinin şebekeyi gelecekteki araç sayısına göre hazırlamasına yardımcı olabilir.
İklim değişikliği nedeniyle sıcaklıkların ve aşırı hava olaylarının tüketim üzerindeki etkilerinin artması da yapay zekâ destekli senaryo analizlerinin kullanımını genişletebilir. Geçmiş tüketim verilerinin tek başına yeterli olmadığı koşullarda farklı iklim ve tüketim senaryolarının birlikte değerlendirilmesi daha önemli hale gelebilir.
UEDAŞ'ın 2026 ve 2027 için planladığı 634 trafoluk kapasite ve şebeke iyileştirme programı, veri analizlerinin fiziksel altyapı yatırımlarına nasıl dönüştürülebileceğini gösterecek. Çalışmaların sonuçları başarılı olursa benzer yapay zekâ destekli planlama yöntemlerinin Türkiye'deki diğer elektrik dağıtım bölgelerinde de daha fazla kullanılması için örnek oluşturabilir.