Ne Oldu?
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi (DE-YAS) ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü iş birliğinde, Türkiye'deki kritik altyapıların jeolojik risklere karşı daha etkin izlenmesini sağlayacak yapay zekâ destekli yeni bir sistem geliştiriliyor.
Proje kapsamında geliştirilecek Yapı Sağlığı İzleme ve Erken Uyarı Sistemi, başta barajlar olmak üzere kritik mühendislik yapılarının deprem, heyelan, taşkın ve benzeri doğal afetlere karşı davranışlarını gerçek zamanlı olarak takip edecek. Sensörlerden ve görüntüleme sistemlerinden elde edilen veriler yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edilerek olası riskler erken aşamada tespit edilmeye çalışılacak.
Sistemin ilk pilot uygulaması Trabzon'da bulunan Atasu Barajı'nda gerçekleştirilecek. Araştırmacılar, baraj üzerine yerleştirilecek sensörlerden elde edilen titreşim, deformasyon ve çevresel verileri sürekli analiz ederek yapının güvenlik durumunu anlık olarak izlemeyi hedefliyor.
Projede kullanılacak yapay zekâ modelleri, zaman içinde oluşan veri değişimlerini öğrenerek normal davranış ile olası risk oluşturabilecek anormallikleri ayırt edebilecek. Böylece klasik periyodik denetimlerin yanında sürekli çalışan dijital bir izleme altyapısı oluşturulması amaçlanıyor.
Araştırma ekibi, geliştirilecek teknolojinin yalnızca barajlarda değil; köprüler, tüneller, viyadükler ve diğer kritik kamu altyapılarında da kullanılabilecek şekilde tasarlandığını belirtiyor. Projenin ilerleyen aşamalarında farklı yapı türlerine uyarlanması planlanıyor.
Neden Önemli?
İklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarının artması ve Türkiye'nin aktif fay hatları üzerinde yer alması, kritik altyapıların sürekli izlenmesini her zamankinden daha önemli hâle getiriyor. Yapay zekâ destekli analiz sistemleri, büyük miktardaki sensör verisini insan müdahalesine gerek kalmadan değerlendirebildiği için olası risklerin daha erken tespit edilmesine katkı sağlayabiliyor.
Gerçek zamanlı izleme altyapısı sayesinde bakım süreçlerinin daha planlı yürütülmesi, olası hasarların büyümeden tespit edilmesi ve afet yönetiminde karar alma süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor. Bu yaklaşım aynı zamanda kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına da katkı sağlayabilir.
Kimleri Etkiliyor?
- Devlet Su İşleri (DSİ)
- Kamu altyapı kurumları
- İnşaat ve jeoloji mühendisleri
- Afet yönetimi ve acil durum ekipleri
- Kritik altyapıların bulunduğu bölgelerde yaşayan vatandaşlar
Olası Etkileri
Projenin başarılı olması hâlinde yapay zekâ destekli yapı sağlığı izleme sistemlerinin Türkiye genelindeki kritik altyapılarda yaygınlaştırılması mümkün olabilir. Gerçek zamanlı analiz yeteneği sayesinde bakım maliyetlerinin azaltılması, olası yapısal sorunların erken tespit edilmesi ve afet risklerinin daha etkin yönetilmesi beklenebilir. Ayrıca proje, yapay zekânın afet yönetimi ve altyapı güvenliği alanındaki kullanımını artırabilecek örnek uygulamalardan biri olabilir.